Қалаларымыздың тарихи атауын қайтаруға қазақтардың өзінің қарсы шығуы ұлттық рухымыздың әлсіздігінен бе?
![Қалаларымыздың тарихи атауын қайтаруға қазақтардың өзінің қарсы шығуы ұлттық рухымыздың әлсіздігінен бе?](/storage/news/news_13018/content/userdata/69b5e6cd229e4060eeb879fb3d8979a7.jpg)
Қазіргі уақытта Петропавл атауын Қызылжар деп өзгертуге қатысты түрлі дау-дамайлар туындап отыр. Бұл қалаға тарихи атауын қайтару мәселесі кезінде Кеңес өкіметі тұсында да қозғалған екен. Бірақ бір себептермен ол ұсыныс сол айтылған күйінде қалып қойған. Ал енді бүгінгідей егемен ел болып отырған шағымызда тарихымызды тірілтуге енжарлық танытып отырғанымыз қалай? Павлодар болса Кереку атауын күтіп әлі тұр.... Әлі де қаншама атаулар ескерусіз жатыр... Басқасын айтпағанда, тарихи атаулардың қайта жаңғыруына кейбір қандастарымыздың өздері қарсы шығуда. Мұның себебі неде? Бәлкім, бұл ұлттық рухымыздың әлсіздігінен шығар? Сіз не дейсіз?
Арықбай АҒЫБАЕВ, заң ғылымының докторы, профессор:
Иә
– Қалай айтсақ та, Тәуелсіздікке қол жеткізген қазақтың ұлттық рухы әлі де болса төмен. Бұл, әсіресе, кейбір қоғамдық-саяси мәселелерді шешуге келгенде айтарлықтай сыр беріп қалып жатады. Меніңше, бұл – ешқандай талқылаусыз-ақ жүзеге асатын шаруа. Бір өкініштісі, қазаққа қатысты мәселелерде қазақтардың өздерінің қарсы шығуы қалыпты жағдайға айналып келеді. Басқа-басқа, тарихи маңызы бар жер-су аттары мен шағын елді мекендер мен қалаларымыздың атауларын толығымен қазақшалап, қалпына келтіре алмай отырғанымыз алдымен өзімізге сын. Өз жерімізде өзіміз иелік ете отырып, неге өзгеге жалтақтаймыз? Қазақстан өз алдына жеке мемлекет болғандықтан, оның негізгі иесі қазақ халқы емес пе?
Біз үшін аз ғана өзге этностардың пікірі аса маңызды болмауы керек. Себебі осы жердің тарихи иесі – бізбіз. Сондықтан кез келген мәселе жергілікті басым ұлттың, яғни қазақтың пайдасына шешілуі тиіс. Баяғыда еліміздің солтүстігіндегі бес бірдей облысты орыстар бөліп алғысы келгенде, қазақтар қалай қарсылық танытып еді. Соның арқасында жеріміз сақталып қалды. Қайта сол кезде біздің ішкі рухымыз мықты болған ба деп қаламын. Бүгінгі қазақта тоқмейілсу бар сияқты. Әйтпесе неге ата-бабаларымыздан қалған тарихи атауларды қайтаруға келгенде дәрменсіздік танытып отырмыз? Ол үшін не кедергі болып отыр? Заң ба тосқауыл болып отырған? Бірақ мен бұлай ойламаймын. Өйткені елімізде жер-су, елді мекен аттарын өзгертуге мүмкіндік беретін арнайы заң бар. Жергілікті мәслихаттар мен ономастикалық комиссиялар да осы мәселемен айналысады. Сол себепті мұндай жағдайларды қалың бұқараның талқысына салып, елді дүрліктірмей-ақ шешуге болады. Әрине, көпшіліктің ортасына салынған сауалға сан түрлі пікірлер айтылары хақ. Міне, осыдан келіп пікір қайшылығы туындайды. Сол себепті, әсіресе, ұлттық мәселені елдің сөзін арқалаған халық қалаулылары ұсынып, тиісті орындар қолдап, заң аясында шешімін табуы керек. Мысалы, кезінде айқай-шусыз-ақ Гурьевты Атырау деп, Семипалатинскіні Семей деп өзгерттік қой. Оған біреу қарсы болды ма? Қалай болған күнде де дүбара атаулардан тез арада арылуымыз керек. Олай болмаған күнде сырттан келген қонақтарымызға әлгіндей орысша атауы бар қалаларымыз бен көшелерімізді «мынау біздің тарих» деп қалай көрсетеміз? Қалай десек те, халықтың патриоттық сезімі мен ұлттық рухын көтеру үшін жоғарыдағылар батыл шешімдер қабылдауы керек.
Дихан ҚАМЗАБЕКҰЛЫ, филология ғылымының докторы, профессор:
Жоқ
– Жақында Қызылжар атауын қайтару мәселесі туындағанда петропавлдық орыстілді ақпарат құралдары орыс мұжығы мен татар молдасының пікірін алға шығарып, тарихи шындыққа көз жеткізгісі келіпті. Олардың не айтатыны белгілі ғой. Бұл дегеніміз – белгілі нәрсені жоққа шығарып, қоғамдағы дүрдараздықтың тууына алып келетін факторлар. Сондықтан да осындай көптеген үлкен мәселеде бізге өте сарабдал саясат ұстану қажет.
Қазақ Тәуелсіздік алғалы бері қашан да ұлттық мәселелерді шешуге күш салып келеді. Бірақ кейбір жағдайда қалың көпшіліктің пікір алшақтығының пайда болуын заңдылық деп қабылдауымыз керек. Себебі қоғамдағы әрбір адам – өзінше бір пікір иесі.
Осы орайда ұлттық рухымыз төмендеп кетті деп байбалам салуға болмайды. Сайып келгенде, біздің Тәуелсіздікке қол жеткізуіміздің басты себебі ұлттық рухымыздың мықты болуында.
Не десек те, еліміздегі тарихи атаулар мәселесінің барлығын бір-ақ күнде шеше салу мүмкін емес. Қарап отырсаңыз, еліміз бойынша сан мыңдаған атаулар бар. Олардың бәрі зерттеп, анықтауды қажет етеді. Ол бір күндік жұмыс емес. Бір жағынан, уақыт күттірмей отыр, екінші жағынан, қаржы мен маман тапшылығы тағы бар. Жай әншейін сөз ештеңе шешпейді. Сол себепті әр атауға қатысты құжатты дәлел-дәйектер болуы міндет. Бірақ Қызылжар сияқты кейбір атаулар дәлелдеуді қажет те етпейді. Меніңше, тарихи атауларды қайтаруды мемлекет рет-ретімен, кезең-кезеңімен жүзеге асырып келеді. Кез келген түйінді мәселені шешу үшін, ең алдымен, заңдық нормаларға сүйену керек. Олай болмаса ауылдар мен көшелерге немесе басқа да орындарға әркім өз ата-бабасының атын беріп, өз білгенімен кетер еді. Мұндай тенденция бізде жоқ емес. Сондықтан да атқарушы биліктегілер болсын, жергілікті мәслихаттар мен ономастикалық комиссия болсын – бұлардың барлығы да заңға бағынышты жұмыс істеуге тиіс. Ал бүгінгідей Петропавл – Қызылжар тартысының орын алуы, – ол қазақтың рухының төмендігінен немесе енжарлығынан емес, ол – нақты ұсыныстарды қарап, шешім шығаратын тиісті орындар мен сонда отырған теріс пиғылды адамдардың жауапсыздығынан. Білуімше, дәл осы мәселені шешуге тікелей ықпал ете алатын Солтүстік Қазақстан облыстық мәслихаты өз территорияларындағы атаулардың өзгеруіне мораторий жариялап қойған. Демек, жергілікті халық сайлаған депутаттардың өздері қазаққа тарихи атаулардың қайтарылуына құлықсыз. Сондықтан да жер-су, елді мекен, ауыл-қалалардың аттарын өзгертуде үлкен рөл атқаратын Республикалық ономастикалық комиссияның құзырын күшейту керек. Ал еліміздегі жер-су аттары қайтарылмай жатқанына қарапайым халық кінәлі емес.
Бейтарап пікір
Таспай СИМАМБАЕВ, сенатор:
– Жақында ғана бірқатар саясаткердің еліміздегі кейбір қалалардың атауын өзгерту туралы мәселе көтергені белгілі. Өзімнің сайлау округім болғандықтан, Солтүстік Қазақстан облысының орталығы Петропавл қаласын «Қызылжар» деп атау да ұсынылған. Бірақ белгілі бір жағдайларға байланысты қала атауын ауыстыруды көтеру әлі де ертерек деген ойымды ортаға салғанмын. Алайда бұл менің Қызылжар атауына қарсы болып отырғандығымды көрсетпесе керек. Осы ұсынысты көтеріп жүргендерге мен қарсы шыққан жоқпын. Тек елдік мәселеде асығыстық жасамау керектігін ескерткен едім. Ал Қызылжар атауы төңірегіндегі дау сол асығыстықтан шығып отыр. Себебі бұған біз әлі дайын емеспіз. Бірақ түбінде Петропавлды Қызылжар деп өзгерту керек. Мен бұл ұсынысты қолдаймын.
![Футбольный клуб 'Кайрат' столкнется с сильными соперниками на турнире в Катаре](/storage/news/news_8/content/77ba922a7153e69614c2696d03df2247.jpeg)
![Фанаты "Барыса" получили негативные известия](/storage/news/news_9/content/894e85af4a81fee5581284b173d8de7b.png)
![GTA VI впервые покажут уже в декабре](/storage/news/news_10/content/0f3617646441be5001798ee92b7f5304.jpg)
![Дану Уайта угостили куртом в Нью-Йорке](/storage/news/news_11/content/6b8f066a857c9b077df125a9f335fd1a.jpg)
!["Золото в серебре" : 16-летняя казахстанская спортсменка дважды победила на чемпионате мира по джиу-джитсу](/storage/news/news_12/content/436157d8a12238a4b7bb912aebc1bb8e.jpg)
![Димаш Кудайберген обратился к сборной Казахстана по футболу](/storage/news/news_13/content/bc8a6eae0f23d162f30b91a3d7c47f59.png)